Kwarts

Kwarts

Wat is kwarts?

Kwarts is een van de meest voorkomende en veelzijdige mineralen op aarde. Het bestaat uit siliciumdioxide (SiO₂) en komt voor in vrijwel alle kleuren, in transparante tot volledig opaak ogende vormen. Zuivere, kleurloze en helder gekristalliseerde kwarts wordt bergkristal genoemd. Kleuren en bijzondere patronen ontstaan onder andere door sporenelementen, afwijkingen in het kristalrooster, natuurlijke straling en insluitsels van andere mineralen.

Kwarts ontstaat in veel verschillende geologische omstandigheden. Het wordt gevonden in magmatische gesteenten zoals graniet en pegmatiet, in metamorfe gesteenten en in hydrothermale aders. Omdat kwarts hard en goed bestand is tegen verwering, komt het ook veel voor in zand en sedimentaire gesteenten.

Het woord kwarts wordt zowel gebruikt voor het mineraal zelf als voor de grote familie van edelstenen en kristalvormen die hieruit bestaat. Hieronder vallen bekende kleurvariëteiten zoals amethist, citrien en rookkwarts, maar ook kwarts met insluitsels en bijzondere groeivormen zoals laserkwarts, elestiaal kwarts en enhydro kristal.

Wat is het verschil tussen kwarts en bergkristal?

Kwarts is de naam van het mineraal en de overkoepelende familie. Bergkristal is de kleurloze, transparante variëteit van kwarts. Ieder stuk bergkristal is dus kwarts, maar niet iedere kwarts is bergkristal. Amethist, citrien, rookkwarts en rozenkwarts hebben dezelfde chemische basisformule, maar verschillen door kleurvormende elementen, insluitsels of veranderingen in het kristalrooster.

Welke soorten kwarts bestaan er?

Kwartssoorten kunnen op verschillende manieren worden ingedeeld. Sommige soorten danken hun naam aan hun kleur, andere aan aanwezige insluitsels, hun groeivorm, vindplaats of een latere behandeling.

Kristallijne kleurvariëteiten van kwarts

• Bergkristal – kleurloze en transparante kwarts, binnen de edelsteentherapie bekend om helderheid, zuivering en het versterken van energie.
• Amethist – paarse kwarts die wordt gebruikt voor ontspanning, bescherming, inzicht en spirituele ontwikkeling.
• Citrien – gele tot oranjebruine kwarts die wordt verbonden met vreugde, zelfvertrouwen, creativiteit en manifestatie. Natuurlijke citrien is relatief zeldzaam; veel commercieel verkrijgbare citrien is verhitte amethist.
• Rookkwarts – lichtbruin tot bijna zwart en vooral bekend om zijn aardende, beschermende en ontspannende energie.
• Rozenkwarts – zachtroze kwarts die wordt geassocieerd met liefde, zelfliefde, emotionele heling en harmonie.
• Sneeuwkwarts – melkachtig witte kwarts met fijne insluitsels die de steen een zachtere, minder transparante kleur geven.
• Ametrien – kwarts waarin paarse amethist en gele citrien van nature samen voorkomen.
• Prasioliet – groene, transparante kwarts. Natuurlijke prasioliet is zeldzaam; veel materiaal ontstaat door behandeling van amethist.
• Lavendelkwarts – kwarts die qua kleur en werking tussen amethist en rozenkwarts in valt.

Kwarts met insluitsels

Veel kwartssoorten danken hun uiterlijk en aanvullende werking aan mineralen die tijdens de groei in het kristal zijn ingesloten.

• Rutielkwarts – transparante of doorschijnende kwarts met goudkleurige, koperkleurige, rode of donkere naalden van rutiel.
• Aardbeienkwarts – roze tot roodachtige kwarts met fijne ijzerhoudende insluitsels.
• Golden healer – kwarts met een goudgele tot oranjebruine laag of insluitsels van ijzeroxiden.
• Red healer – kwarts met rode tot roodbruine ijzeroxide-insluitsels of een ijzerhoudende buitenlaag.
• Toermalijnkwarts – heldere tot melkachtige kwarts met naaldvormige insluitsels van meestal zwarte toermalijn.
• Fantoomkwarts – kwarts waarin de contouren van een eerdere groeifase zichtbaar zijn als een spookachtige kristalvorm.
• Sjamaankwarts of lodoliet – kwarts met insluitsels die lijken op landschappen, mos, wolken of onderwaterwerelden.

Microkristallijne kwartssoorten

Bij kristallijne kwarts zijn de afzonderlijke kristallen meestal met het blote oog herkenbaar. Bij micro- of cryptokristallijne kwarts zijn de kristallen zo klein dat ze alleen onder sterke vergroting zichtbaar zijn. Hiervoor wordt vaak de verzamelnaam chalcedoon gebruikt.

• Agaat – chalcedoon met herkenbare banden, lagen of patronen.
• Jaspis – meestal opaak en gekleurd door relatief veel minerale insluitsels.
• Carneool – oranje tot roodbruine chalcedoon, gekleurd door ijzerverbindingen.
• Onyx – een gebande vorm van chalcedoon met doorgaans rechte, parallelle lagen.
• Chrysopraas – appelgroene chalcedoon waarvan de kleur samenhangt met nikkelhoudende bestanddelen.

Bijzondere groeivormen van kwarts

Veel namen binnen de kristallenwereld verwijzen niet naar een aparte mineralogische kwartssoort, maar naar de manier waarop een kristal is gegroeid. Zo’n groeivorm kan voorkomen bij bergkristal, rookkwarts, citrien of een andere kristallijne kwartsvariëteit.

• Lemurisch zaad kristal – een spirituele handelsnaam voor kwarts met opvallende horizontale groeistrepen op de kristalvlakken.
• Herkimer diamant – zeer heldere, vaak dubbeleindige kwarts uit Herkimer County en omgeving in de Amerikaanse staat New York; het is geen diamant.
• Laserkwarts – een langwerpig kristal dat naar een smalle punt toeloopt en binnen energetisch werk wordt gebruikt om energie gericht te bundelen.
• Elestiaal kristal – kwarts met een gelaagde, getrapte of sterk geribbelde groei.
• Enhydro kristal – kristal met een afgesloten holte waarin vloeistof en soms een bewegende gasbel aanwezig zijn.
• Isis kristal – kwarts met een herkenbaar vijfhoekig vlak aan de kristalpunt.
• Zielsverwant kristal – twee kristalpunten die vanuit één gezamenlijke basis zijn gegroeid.
• Record keeper kristal – kristal waarop natuurlijke driehoekige groeimarkeringen zichtbaar zijn.

Natuurlijke en behandelde kwarts

Niet iedere kleur of afwerking van kwarts is volledig natuurlijk. Amethist kan worden verhit om een gele of oranjebruine citrienkleur te verkrijgen en door behandeling kan ook groene kwarts ontstaan. Bij aura kwarts wordt natuurlijke kwarts voorzien van een zeer dun laagje metaal, waardoor een iriserende kleur ontstaat. De basis blijft echte kwarts, maar de opvallende kleur en metaalglans zijn door behandeling aangebracht.

Namen als blauwe kwarts, groene kwarts, rode kwarts en goudkwarts zijn brede handelsnamen. De kleur kan afhankelijk van het materiaal worden veroorzaakt door insluitsels, ijzerverbindingen of een behandeling. Kijk daarom bij het specifieke product voor informatie over de samenstelling en eventuele behandeling.

Werking van kwarts

Omdat kwarts een omvangrijke mineralenfamilie is, bestaat er niet één werking die voor iedere kwartssoort precies hetzelfde is. Binnen de edelsteentherapie wordt kwarts in algemene zin wel gezien als een versterker en geleider van energie. Het kan intenties, affirmaties en de werking van andere stenen ondersteunen en helpt energie in beweging te brengen.

Kwarts wordt daarnaast verbonden met helderheid, bewustwording en balans. Het helpt je aandacht te richten en bewust te worden van gedachten, emoties en gedragspatronen. De precieze werking wordt mede bepaald door de kleur, insluitsels en groeivorm. Zo werkt rookkwarts sterk aardend, rozenkwarts liefdevol en verzachtend, citrien activerend en amethist ontspannend en spiritueel verdiepend.

Spiritueel wordt kwarts veel gebruikt bij meditatie, healing, visualisatie, edelsteenleggingen en het zetten van intenties. Sommige groeivormen worden ingezet om energie gericht te sturen, terwijl andere vooral worden gebruikt voor bescherming, transformatie, contact met hogere energieën of het verdiepen van spirituele inzichten.

Fysiek wordt kwarts binnen de edelsteentherapie algemeen in verband gebracht met energetische balans, vitaliteit en het ondersteunen van het natuurlijke herstelvermogen. De meer specifieke lichamelijke toepassingen verschillen per kwartsvariëteit en staan daarom beschreven op de afzonderlijke steenpagina’s.

Kernwoorden kwarts

Helderheid, versterking, energiestroming, balans, intentie en veelzijdigheid

Welke kwarts past bij mij?

• Voor helderheid, zuivering en versterking: kies bergkristal.
• Voor rust, meditatie en spirituele ontwikkeling: kies amethist.
• Voor liefde, zachtheid en emotionele heling: kies rozenkwarts.
• Voor aarding, bescherming en ontspanning: kies rookkwarts.
• Voor optimisme, eigenwaarde en manifestatie: kies citrien.
• Voor positieve gedachten en genieten van het leven: kies aardbeienkwarts.
• Voor transformatie en spiritueel inzicht: kies fantoomkwarts of elestiaal kwarts.
• Voor het gericht sturen van energie: kies laserkwarts.

Toepassingen van kwarts

• Steentje: draag een kwartssoort bij je die past bij je intentie. Kies bijvoorbeeld rookkwarts voor aarding, rozenkwarts voor zachtheid of citrien voor motivatie en optimisme.
• Sieraad: kwarts is met een hardheid van 7 geschikt voor veel soorten sieraden. De energie blijft dicht bij het lichaam en de kleur kan worden afgestemd op het gewenste thema of chakra.
• Meditatie: houd een kristal vast of plaats het voor je om je aandacht te richten. Bergkristal past bij helderheid, amethist bij verdieping en een bijzondere groeivorm kan worden gekozen voor een specifieke intentie.
• Affirmaties en intenties: gebruik kwarts als tastbaar symbool voor een affirmatie, doel of gewenste verandering. Bergkristal wordt hierbij vaak gekozen vanwege de neutrale en versterkende energie.
• Edelsteenlegging: kwarts kan worden gebruikt om energie te geleiden, chakra’s met elkaar te verbinden of de werking van andere stenen te ondersteunen.
• Kristalgrid: punten en dubbeleinders kunnen worden gebruikt om verschillende stenen energetisch met elkaar te verbinden en energie in een bepaalde richting te laten stromen.
• In een ruimte: clusters, punten, bollen en sculpturen worden gebruikt om een ruimte energetisch te ondersteunen. De gewenste energie hangt af van de gekozen kwartssoort.
• Combineren met: kwarts kan met vrijwel iedere andere edelsteen worden gecombineerd. Houd er rekening mee dat vooral bergkristal de energie van andere stenen binnen de edelsteentherapie kan versterken.

Verzorging van kwarts

Zuivere kwarts heeft een hardheid van 7 en kan meestal voorzichtig met lauwwarm stromend water worden gereinigd. Dit geldt echter niet automatisch voor iedere kwartssoort. Kristallen met breuken, kwetsbare insluitsels, vloeistofholtes of een aangebrachte coating kunnen gevoeliger zijn. Vermijd daarom langdurig weken, zout, schoonmaakmiddelen en grote temperatuurverschillen.

Amethist, citrien, rozenkwarts en rookkwarts kunnen bij langdurige blootstelling aan fel zonlicht verbleken of van kleur veranderen. Aura kwarts kan beschadigen door schurende middelen of ruw poetsen. Reinig kwetsbare of samengestelde kwartssoorten daarom liever energetisch met de rook van witte salie of palo santo.

Voor energetisch ontladen kun je kwarts op een bedje van hematiet of bij een cluster van amethist leggen. Opladen kan in maanlicht of bij bergkristal. Controleer bij twijfel altijd de verzorgingsinformatie van de specifieke kwartssoort. Meer tips lees je op onze pagina over edelstenen reinigen en opladen.

Spirituele eigenschappen van kwarts

• Chakra: afhankelijk van de kleur en variëteit. Bergkristal wordt met alle chakra’s verbonden, rookkwarts vooral met het basischakra, citrien met het zonnevlechtchakra, rozenkwarts met het hartchakra en amethist met het voorhoofd- en kruinchakra.
• Sterrenbeeld: afhankelijk van de kwartssoort; binnen de kwartsfamilie zijn passende stenen voor vrijwel ieder sterrenbeeld te vinden.
• Element: afhankelijk van de variëteit. Kleurloze kwarts wordt vaak verbonden met Lucht of Spirit, rookkwarts met Aarde, rozenkwarts met Water en citrien met Vuur.

Chemische eigenschappen van kwarts

• Minerale groep: Oxiden; siliciumdioxide
• Chemische formule: SiO₂
• Hardheid (Mohs): 7
• Kristalstelsel: Trigonaal; kristallen hebben vaak een zeszijdige, pseudohexagonale prismavorm
• Dichtheid: Ca. 2,65 g/cm³
• Kleur: Kleurloos of vrijwel iedere kleur, afhankelijk van sporenelementen, insluitsels, roosterafwijkingen, natuurlijke straling of behandeling
• Glans: Glasachtig; op breukvlakken soms vetachtig
• Splijting: Geen duidelijke splijting; schelpvormige breuk
• Transparantie: Transparant, doorschijnend of opaak
• Bijzondere eigenschap: Piezo-elektrisch; kan onder mechanische druk een elektrische spanning opwekken
• Vorming: Komt voor in magmatische, metamorfe en sedimentaire gesteenten en vormt zich onder andere in pegmatieten en hydrothermale aders
• Gebruik: Edelstenen, sieraden, glas, keramiek, bouwmaterialen en technische toepassingen zoals uurwerken, sensoren en elektronische componenten